Poczucie kontroli pomaga osłabić stres

Badanie wykazało, że w dniach, gdy ludzie czuli większą kontrolę nad swoimi stresorami, byli o 62 proc. bardziej skłonni do podjęcia działań prowadzących do rozwiązania problemu. Mogło to oznaczać na przykład rozmowę w trudnej sprawie lub wezwanie fachowca. Co istotne, efekt ten nasilał się wraz z wiekiem, co sugeruje, że jest zasobem psychologicznym, który może się rozwijać.

Zdaniem autorów nawet niewielkie zwiększenie poczucia wpływu na codzienne kłopoty może przynieść duże korzyści. Aktywne rozwiązywanie stresujących sytuacji sprzyja szybszemu opadaniu i zmniejsza długofalowy wpływ stresu na zdrowie. Wcześniejsze badania pokazały bowiem, że nagromadzenie drobnych frustracji może negatywnie oddziaływać na samopoczucie i organizm.

Celem nowego badania było sprawdzenie, czy poczucie osobistej kontroli wpływa na to, czy stresor zostaje osłabiony. Naukowcy analizowali też, co kształtuje to poczucie, m.in. rodzaj stresu, jego częstotliwość oraz uwarunkowania społeczno-ekonomiczne. Zastanawiali się, czy kontrolę można traktować jako zasób możliwy do wzmocnienia.

Analiza objęła dane od ponad 1700 dorosłych uczestników Narodowego Badania Codziennych Doświadczeń, będącego częścią projektu MIDUS. Przez osiem kolejnych dni badani opisywali doświadczane stresory i oceniali, czy udało się je rozwiązać. Źródła obejmowały konflikty interpersonalne, przeciążenie obowiązkami oraz problemy bliskich, które pośrednio wpływały na samopoczucie uczestników.

Uczestnicy oceniali również, ile kontroli czuli nad każdą sytuacją, w skali od „żadnej" do „dużej". Badanie powtórzono po dziesięciu latach, aby sprawdzić, czy zależność między poczuciem kontroli a rozwiązywaniem problemów zmienia się z czasem. Wyniki pokazały, że poczucie kontroli nie jest cechą stałą, lecz zmienia się z dnia na dzień.

Niezależnie od wieku, w dniach, gdy ludzie czuli większą kontrolę niż zwykle, lepiej radzili sobie ze stresem. Co więcej, związek ten wzmacniał się z wiekiem: po dekadzie wzrost poczucia kontroli zwiększał szanse rozwiązania problemu aż o 65 proc. Badacze sugerują, że z czasem ludzie nie tylko czują większą kontrolę, ale też skuteczniej ją wykorzystują.

Autorzy podkreślają, że poczucie kontroli można wzmacniać poprzez proste strategie, takie jak dzielenie problemów na mniejsze kroki, ustalanie priorytetów czy proszenie o pomoc. Nawet drobne sukcesy mogą obniżać stres i budować poczucie sprawczości. W przyszłości zespół badawczy chce sprawdzić, czy podobne mechanizmy mogą pomagać także w radzeniu sobie z długotrwałym, chronicznym stresem.