Jak do tego doszło?

Lata osiemdziesiąte przyniosły kolejną falę niezadowolenia społecznego, w różnych częściach kraju wybuchały strajki, domagano się legalizacji „Solidarności". Władze musiały pertraktować, doszło do spotkania generała Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w czasie obrad X Plenum KC PZPR działacze zaakceptowali koncepcję porozumienia się z "Solidarnością". Od 6 lutego do 5 kwietnia toczyły się obrady Okrągłego Stołu, zmiana ordynacji zaś stanowiła zaś jedno z ich postanowień. Uchwalono wówczas, iż że 65% w Sejmie przypadnie przedstawicielom PZPR, ZSL, SD oraz stronnictw prorządowych, zaś o pozostałe 35% ubiegać się będą mogli kandydaci bezpartyjni. Całkowicie wolny miały być natomiast wybory do Senatu. Frekwencja wyniosła 62%, a wybory zakończyły się sukcesem opozycji - w pierwszej turze do Sejmu dostało się 160 posłów na 161 miejsc oraz 92 senatorów na 100 dostępnych miejsc. Pierwszemu niekomunistycznemu rządowi przewodził Tadeusz Mazowiecki.

Kontrowersje

Jest ich co najmniej kilka i dotyczą różnych poziomów wiedzy na temat opisywanych zdarzeń oraz diametralnie odmiennych opinii co do słuszności (bądź jej braku) przebiegu zmian.

• Polacy nie są jednomyślni w ocenie obrad Okrągłego Stołu. Niektóre środowiska polityczne uważają, że Okrągły Stół był zdradą - porozumieniem między władzami a bardziej uległą częścią opozycji. Zawiedzeni efektami zmian ustrojowych są zdania, że proces dochodzenia do wolności wciąż się toczy, a przed nami kolejne lata przekształceń i rozliczania z przeszłością

• Planowanie uroczystości związanych z obchodami 20 rocznicy częściowo wolnych wyborów także nie obyło się bez sporów. Pierwotnie główne wydarzenia miały mieć miejsce w Gdańsku. Ponieważ jednak związkowcy z Solidarności zapowiedzieli manifestację, premier Donald Tusk zdecydował, że polityczna część obchodów zostanie zorganizowana w Krakowie.

To spotkało się z krytyką kilku organizacji zrzeszających byłych opozycjonistów i kombatantów. Skierowano do premiera list otwarty „Decyzja o przeniesieniu części uroczystości do Krakowa niweczy tak potrzebny Europie solidaryzm zrodzony wśród Polaków. Nadzieje na wspólną refleksję o przeszłości dla przyszłości zostaną przekreślone jednym niepoważnym postanowieniem", napisali związkowcy m. in. ze: Związku Stowarzyszeń Osób Represjonowanych w latach 1980- 1990, Stowarzyszenia "Godność", Związku "Solidarność" Polskich Kombatantów, Stowarzyszenia Rodzin Grudnia 1970 oraz delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ "Solidarność". Premier nie zmienił decyzji i główne uroczystości jubileuszowe odbywają się zarówno w Krakowie (bierze w nich udział premier Donald Tusk i były prezydent Lech Wałęsa), jak i Gdańsku (ich uczestnikiem jest prezydent Lech Kaczyński).

• Innym punktem kontrowersyjnym jest fakt, że wielu Polaków nie wie, co świętujemy. Z badań przeprowadzony przez Grupę IQS dla programu „Teraz My" wynika, że zaledwie 24% respondentów umiało poprawnie odpowiedzieć na pytanie o to, co uczcimy 4 czerwca. Wśród innych odpowiedzi pojawiały się: "powstanie pierwszego niekomunistycznego rządu" - tak uważało 15%. badanych, "koniec stanu wojennego" - to odpowiedz 8%.

Świętujemy

Uroczystości jubileuszowe odbędą się w licznych miastach w całym kraju. Jak wspomniano powyżej, główne obchody odbywają się w Gdańsku i Krakowie.

W Gdańsku, obok stoczni zostanie odprawiona msza święta z udziałem prezydenta Lecha Kaczyńskiego i wicepremiera Waldemara Pawlaka. Zorganizowana też zostanie wystawa pt. „Odyseja ku Demokracji", a także konferencja „Solidarność i Upadek Komunizmu", w której udział wezmą m. in. marszałek Senatu Bogdan Borusewicz, Jan Czarnogursky (premier Słowacji w latach 1991-1992), Hans-Dietrich Genscher (Minister Spraw Zagranicznych RFN w latach 1974-1982), Vaclav Havel (prezydent Czech w latach 1993-2003), Żelju Żelew (prezydent Bułgarii w latach 1990-1997). Ma się również pojawić premier Donald Tusk i być może były prezydent Lech Wałęsa.

W Wieliczce i Krakowie 3 czerwca zgromadzili się szefowie rządów państw Grupy Wyszehradzkiej. Dziś na Wawelu w uroczystościach udział wezmą: premier Donald Tusk, Lech Wałęsa, były prezydent Czech Vaclav Havel, przewidziane są także wystąpienia premiera Czech J. Fisher, kanclerz Niemiec Angeli Merkel, premiera Węgier G. Bajnaina, premiera Litwy A. Kubiliusa, premiera Rumunii E. Boca, premiera Słowenii B. Pahora, premier Ukrainy J. Tymoszenko oraz innych przedstawicieli państw i rządów.

Wspominamy

Rocznica wyborów 4 czerwca skłania do wspomnień, refleksji i kreowania nowych planów. Każdy chce mieć w tym jakiś udział. Znane portale, czasopisma i dzienniki zmieniły swoje logotypy stosując tzw. solidarycę, tj. czcionkę charakterystyczną dla logo NSZZ "Solidarność". Stanowi to element Inicjatywy RAZEM 89, platformy działania zrzeszającej wszystkich, którzy chcą włączyć się w obchody dwudziestej rocznicy przemian 1989 roku. W akcji biorą udział m. in.: "Gazeta Wyborcza", "Rzeczpospolita", "Polska", "Super Express", "Fakt", "Dziennik", "Metro", "Gazeta Giełdy Parkiet", "Puls Biznesu", kilkanaście tytułów regionalnych, Onet.pl, Wirtualna Polska, Interia.pl, Gazeta.pl.

Ponadto, na wielu kanałach programy przerywane są nie tylko reklamami, ale krótkimi informacjami o rocznicy, przypomnieniami o obchodach oraz wspomnieniami ludzi, którzy byli zaangażowani w jakąś formę działalności opozycyjnej, bądź po prostu oczekiwali zmian i głosowali w przełomowych wyborach. Szeroko relacjonowane są także uroczystości jubileuszowe.