Wielka Sobota

Jezus w grobie

Kościoły wspominają tego dnia przebywanie ciała Jezusa w grobie, jego zstąpienie do piekieł i oczekiwanie na zmartwychwstanie. To drugi dzień - po , w którym nie odprawia się w Kościele Katolickim mszy świętej. Rezygnacja z niej jest znakiem uniżenia się wobec ogromu cierpienia Chrystusa. Nie oznacza to jednak, że kościoły pozostają puste - przez cały dzień trwają modlitwy przy Grobie Pańskim.

Groby Pańskie budowane na kilka dni w kościołach to tradycja, praktycznie niespotykana poza granicami Polski. Zwyczaj budowania grobów pochodzi sprzed kilkuset lat i najbardziej rozwinął się XVII wieku. Z tego samego okresu pochodzi tradycja wystawiania przy grobach wart „branżowych" - honory Jezusowi oddawali w ten sposób wojskowi, strażacy, przedstawiciele cechów rzemieślniczych, z czasem zaczęli dołączać się także reprezentanci innych grup zawodowych. Możliwość wzięcia udziału w wielkopiątkowym czy wielkosobotnim czuwaniu czuwania była zawsze traktowana jak wielki zaszczyt.

Same groby - początkowo budowane przede wszystkim przez zakonników i mające znaczenie religijno - edukacyjne, z czasem coraz częściej niosły całkiem współczesne przesłanie.

"Groby robione były w formę rozmaitą, stosowną do jakiej historyi z Pisma Świętego Starego lub Nowego Testamentu wyjętej. Na przykład: reprezentowały Abrahama patryjarchę, syna swego Izaaka na ofiarę Bogu zabić chcącego, albo Józefa patryjarchę od braci swoich do studni wpuszczanego, albo Daniela proroka w jamie między lwami zostającego, albo Jonasza, którego wieloryb połyka paszczęką swoją itp. z Nowego Testamentu: Górę Kalwaryjską z zawieszonym na krzyżu Chrystusem, z żołnierzami, którzy Go krzyżowali i tłumem żydostwa, którzy się temu krzyżowaniu przypatrywali; skałę, w której grób był wycięty i w której ciało Chrystusa było złożone, z żołnierzami na straży grobu postawionymi, śpiącymi, albo też inną jaką tajemnicę Męki lub Zmartwychwstania Chrystusowego. Po niektórych kościołach takowe wyobrażenia były ruchome. Lwy błyskały oczami szklanymi, kolorami iskrzącymi się i światłem z tyłu napuszczonymi, wachlowały jęzorami z paszczęk wywieszonymi. Morze bałwany swoje miotało. Longin siedzący na koniu zbliżał się do boku Chrystusowego z włócznią. Maryje, stojące pod krzyżem, ręce do oczów z chustkami podnosiły i jakoby zemdlone na dół opuszczały. W osobie albo - właściwie mówiąc w wizerunku osoby, która była treścią historyi i argumentem, wyrżnięta była dziura okrągła w piersiach lub w boku tak wielka jak Hostyja, przez którą dziurę widzieć się dawała sama tylko Hostyja w monstrancji będąca, za taż osobą na postumencie postawionej. Ozdabiano te groby rzeźbą, malowaniem, arkadami w głęboką perspektywę ułożonymi, światłem rzęsistym lamp ukrytych i świec oświeconymi, a po bokach i z frontu kobiercami i szpalerami obsłaniali, przesadzając się jedni nad drugich w ozdobności grobów..." - opisuje Groby Pańskie osiemnastowieczny obserwator polskich obyczajów Jędrzej Kitowicz w dziele "Opis obyczajów za panowania Augusta III".

Podobnie jak bożonarodzeniowe szopki, Groby Pańskie zaczęły służyć nie tylko kultowym celom. Wiele z nich miało i ma odniesienia do współczesności. W wielu okresach polskiej historii aranżacja Grobów stanowiła przestrzeń swobodnej wypowiedzi, gdzie indziej cenzurowanej. Groby pańskie były więc licznie odwiedzane nie tylko ze względów religijnych.